Avrupa Çalışma Modeli 4 Gün İş 3 Gün Tatil Sistemine Geçiliyor

Almanya’da geçtiğimiz yıl yapılan tartışmalardan sonra bu yıl haftada 4 gün çalışma modeli denenmeye başlandı. Bu ülke için de işçi sendikaları çalışma haftasının kısaltılmasını talep ediyor. Ülke genelinde çalışma saatleri tartışılırken, işverenler örgütleri bunun mümkün olmadığını aktarıyor.

Pandemi ile birlikte çalışma hayatına yeni modeller girdi. Uzaktan çalışma, esnek çalışma, kısa mesai, part-time mesai gibi modeller değişik şekillerde uygulandı. Ancak bu modellerin yasal zeminlerinin hazırlanması ve kalıcı olarak uygulanması da tartışma konusu oluyor.

Türkiye’de de yeni çalışma modelleri üzerinde çalışmalar başlamış durumda. Bir yandan kamu personeli için taslak yönetmelikler hazırlanırken bir yandan da özel sektörde yeni modellerin uygulanması değişik ülkelerde pilot olarak deneniyor.

TATİLİMİZ DE ÇOK MESAİMİZ DE

Ülkemize baktığımızda yasal çalışma süresi haftada 45 saat olarak uygulanıyor. Bunun 35 ya da 40 saat olarak uygulanması gündemde. Bu çalışma sürelerinin yetip yetmeyeceği ise tartışma konusu. Çünkü Türkiye’de fazla çalışma saatlerine bakıldığında dünyada üst sıralarda görülüyoruz. Türkiye’deki ortalama çalışma süresi ise 47.8 saat. Buna göre her işçi haftada en az 3 saat mesaiye kalmış oluyor.

OECD verilerine göre, Türkiye’de çalışanların yüzde 30’a yakını haftada 50 saatten fazla çalışıyor. Bu oran OECD ortalamasında sadece yüzde 10 civarında. Türkiye’de ‘ücretli işlerde’ erkeklerin yüzde 47’si, kadınların ise yüzde 33’ü çok uzun saatler çalışıyor. 60 saatin üzerinde çalışanlar listesine baktığımızda ise Türkiye’de yüzde 20’ler civarında. OECD’de aynı oran yüzde 7 civarında seyrediyor.

Bütün bunlara rağmen Türkiye’de resmi tatiller veya en çok da kamu tarafında ortaya çıkan idari izinlerle 9-10 güne çıkan bayram tatilleri de eklenince yıl içindeki tatil günlerimiz 100 günü geçiyor. Resmi tatillere baktığımızda ise yine Avrupa’da ön sıralarda yer alıyoruz. 9 günlük tatiller haricinde resmi tatil gün sayımız 15.5 gün. Diğer ülkelerde ise resmi tatiller 12-13 gün arasında değişiyor.

DÜNYA BU MODELİ DENİYOR

Dünyanın birçok ülkesinde haftada 4 gün çalış 3 gün izin yap modeli deneniyor. Bu denemelerin çoğunda verimin düşmediği görülüyor. İşte bazı ülkelerdeki uygulamalar…

BELÇİKA: Avrupa’da 4 günlük çalışma yasasını çıkaran ilk ülke. 2022’de çıkan yasa ile çalışanlar maaş kaybı olmadan haftada 4 ya da 5 gün çalışma seçme hakkına sahip oldu.

PORTEKİZ: 39 özel şirket, pilot çalışmaya katıldı. Çalışanlar zamanının yüzde 80’ini işe verecek ama yüzde 100 maaş alacak.

İNGİLTERE: 4 gün çalışma geniş şekilde uygulanıyor. 61 şirket bu çalışmaya katıldı. Üretimin aksamadığı verimin arttığı gözlemlendi.

İSKOÇYA: Burada çalışma saatlerinin yüzde 20 düşürülmesi yasası hazırlandı. Ancak maaşların değişmemesi gerektiği de yasada yer aldı.

İSPANYA: Hükümet geçen aralık pilot uygulamayı onadı. Sanayi Bakanlığı, projeye dahil olacak şirketler için 10 milyon euroluk fon kurulduğunu açıkladı. Projeye 2 yıl sadık kalan şirketler fondan yararlanacak.

İSVEÇ: Ülkede günlük 6 ve 8 saat çalışma denemeleri yapıldı. Çalışanların büyük bölümü 6 saati seçti ancak 8 saat isteyenler de oldu.

Almanya’da geçtiğimiz yıl gündeme gelen haftada dört gün çalışma modeli, bu yıl hayata geçirilmeye başlandı. Hollanda’da ise bu model hâlâ ütopya gibi görülse de işçi sendikaları, aynı maaşla dört gün çalışma haftasının uygulanabileceğini savunuyor. Ancak bu görüşe en büyük tepkiyi işveren örgütleri gösteriyor. İşçi sendikaları, gelecek toplu iş sözleşmelerinde dört günlük çalışma haftasını ve aynı maaşı talep etmeye hazırlanırken, işverenler ise iş gücü açığı, yüksek maliyetler ve yarı zamanlı çalışanların fazlalığı gibi sebeplerle bu talebe sıcak bakmıyor.

Hollanda’da iş gücü piyasasında yaşanan darlık, bu konuda ilerlemeyi zorlaştırıyor. Ülkenin Merkezi İstatistik Bürosu CBS’nin verilerine göre, geçen çeyrekte ortalama çalışma haftası 32,1 saat olarak kaydedildi. Hollanda’da yaklaşık 4,7 milyon kişi yarı zamanlı, 5 milyon kişi ise tam zamanlı çalışıyor.