Osmanlı’da ekonomi ve hukuk düzenine farklı bir bakış “Hukuki ve İktisadi Yönleriyle Para Vakfı”

VakıfBank Kültür Yayınları (VBKY), “Hukuki ve İktisadi Yönleriyle Para Vakfı” isimli kitabı okurlarıyla buluşturuyor. Erol Özvar ve Murteza Bedir’in editörlüğünde hazırlanan bu çalışma vakıf kurumunun Osmanlı ekonomik ve hukuk düzenine özgü bir türü olan para vakfı sistemini ele alan makalelerden oluşuyor.

VBKY’nin iktisat kitaplığı, Erol Özvar ve Murteza Bedir’in editörlüğünü yaptığı, “Hukuki ve İktisadi Yönleriyle Para Vakfı” kitabıyla genişlemeye devam ediyor. Vakıf, İslâm medeniyetinin en önemli ve özgün kurumlarından olma özelliğinin yanı sıra aynı zamanda İslâm’ın fetihlerle birlikte yayılmaya başladığı ilk yüzyıldan günümüze kadar varlığını sürdürmesi bakımından en süreklilik arz edenidir. Bu çalışma vakıf kurumunun Osmanlı ekonomik ve hukuk düzenine özgü özel bir türü olan para vakfı sistemini ele alan makalelerden oluşuyor. Alanında uzman akademisyenler tarafından kaleme alınan her bir makale, Osmanlı toplumunun ekonomik ve sosyal hayatında da merkezî bir rolü olan bu sistemi, para vakıflarının doğuşundan Osmanlı hukuk sistemindeki tartışmalara, bu vakıfların finansal işleyişinden, toplumsal etkilerine kadar geniş bir yelpazede tartışıyor. VakıfBank Kültür Yayınları’nın okuyucuyla buluşturduğu bu eser, para vakfı sisteminin günümüze kadar uzanan tarihine ilgi duyan her türden okuyucu için vazgeçilmez bir başvuru kaynağı.

Kitaptan: 

“Para vakfının menşei konusunda tarihçiler ve hukukçular ihtilaf hâlindedir. Eldeki maddi veriler, ilk kurulan para vakfına ait senetlerin 15. yüzyılın başlarına ait olduğunu göstermektedir. Para vakfının ilk kez ne zaman ve hangi bölgede kurulduğu tartışmalı olsa da yayılmasına ve genişlemesine 16. yüzyıldan itibaren Anadolu ve Balkan coğrafyalarında tanık olunmaktadır. Para vakfı sektörünün büyümesi yani hem sayı ve hem fon olarak hacminin artışı 17. yüzyıl boyunca devam etmiştir. Büyüme temposu mevcut olanlara ilave edilen yenileriyle 18. yüzyılda sürmüştür. Bir kurum olarak para vakfının büyük gayrimenkullere dayalı yüksek mansıp sahiplerinin kurdukları vakıfların yanında birikimi fevkalade mütevazı olan halktan kimselerin vakıf sektörüne birikimleriyle katılmalarının önünü açmış olduğunu bilhassa Ömer L. Barkan’ın çalışmalarında ortaya konulmaktadır. Bu vasfıyla para vakfının Osmanlı toplumunda halkın nakit paralarını çeşitli saiklerle “gömüleme” işlemini azaltmasına vesile olduğunu, ellerindeki nakitleri vakıf yoluyla mübadeleye sevk ettiğini söylemek mümkündür. Osmanlı döneminde ortaya çıkan ve yaygınlaşan para vakıfları küçük üretici ve tüketiciler için kısa süreli borç temin eden kurumlar olarak tefeciliğin yayılmasını önlemişlerdir. Gerek şehirdeki esnaf, tüccar ve sanatkarların gerekse kırda yaşa yan zirai üreticilerin nakit ihtiyacı kendi aralarında yaptıkları enformel borçlanma işlemlerinin yanı sıra para vakıflarının sağladıkları fonlarla karşılanmıştır.”

Yazar Hakkında;

Erol Özvar: İktisat ve İktisat Tarihi Profesörü. 1989 yılında Marmara Üniversitesi İktisat Bölümü’nde lisans mezuniyetini tamamlayan Özvar, aynı üniversitede iktisat tarihi alanında yüksek lisans ve doktora yaptı. Türk Tarih Kurumu’nda bilim kurulu üyeliği ve Uluslararası Türkiye’nin Sosyal ve Ekonomik Tarihi Birliği’nin idare kurulu üyeliği görevlerinde bulunan Özvar, Uluslararası İktisat Tarihi Kurumu’nun Bilim Kurulu üyesidir (Fondazione Istituto Internazionale di Storia Economica F. Datini-İtalya). Hâlihazırda Yüksek Öğretim Kurulu (YÖK) Başkanı olan Özvar’ın Türkçe ve yabancı dillerde yayınlanmış pek çok çalışması bulunmaktadır. 

Murteza Bedir: İslâm Hukuku Profesörü. 1992 yılında Marmara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nden mezun oldu. Londra Üniversitesi Doğu ve Afrika Çalışmaları Okulu (SOAS) Hukuk Bölümü’nde yüksek lisansını (1996), Manchester Üniversitesi Ortadoğu Araştırmaları Bölümü’nde “Early Development of Hanafi Usul al-fiqh (Legal Theory)” adlı teziyle doktorasını tamamladı. Fıkıh ve fıkıh usûlü, özellikle de Hanefî fıkhı üzerine çok sayıda telif ve tercüme eser, kitap bölümü, uluslararası ve ulusal yayınlarda makale ve ansiklopedi maddesi kaleme alan Bedir, hâlihazırda Türkiye Diyanet Vakfı İslam Araştırmaları Merkezi (İSAM) başkanlığı görevini sürdürmektedir.

Kaynak: (BYZHA) Beyaz Haber Ajansı